ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਸਮੋਸਾ ਤੇ ਜਲੇਬੀ ? ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ‘ਚ ਬਣੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ

ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸਮੋਸੇ ਅਤੇ ਜਲੇਬੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੀਵਾਨਗੀ ਇੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲੇਬੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਠਾਈ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਚਰਚਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦਾ ਹੁਕਮ। ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਜੋ ਦੱਸਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਸਮੋਸੇ ਅਤੇ ਜਲੇਬੀ ਵਰਗੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਸਨੈਕਸ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਚਰਬੀ ਅਤੇ ਖੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਤੰਬਾਕੂ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਰਗੀ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਨੈਕਸ ਵੇਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਬੋਰਡ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਖਾਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੇਗਾ। ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਖੰਡ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਡਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਮੋਸਾ-ਜਲੇਬੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਨੇ, ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਜਲੇਬੀ ਅਤੇ ਸਮੋਸਾ ਆਖਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ?

ਜਲੇਬੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੀ?
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਲੇਬੀ ਖਾਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਬੰਧ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਲੇਬੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਈਰਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਖਮੀਰ ਨਾਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਣ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜੁਲਬੀਆ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਭਾਵੇਂ ਇਸਨੂੰ ਸਨੈਕਸ ਵਜੋਂ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।

ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਲੇਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜੇਲੇਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਜਿਲਾਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਰਸੋਈ ਕਿਤਾਬ ਅਲ-ਤਬੀਖ ਵਿੱਚ, ਲੇਖਕ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਹਸਨ ਅਲ-ਬਗਦਾਦੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਜ਼ੁਲਬੀਆ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਜਲੇਬੀ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਪਕਵਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲੇਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਾਰੀਗਰਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਆਏ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਦਲ ਗਿਆ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਇਸਨੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਕਿ ਇਸਦਾ ਸਵਾਦ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਠਾਈ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ…Sidhu Moose Wala ਦੇ World Tour ਦਾ ਐਲਾਨ! ਟੀਮ ਨੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਪੋਸਟਰ

ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸਮੋਸਾ ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੇਣ?

ਜਲੇਬੀ ਵਾਂਗ, ਸਮੋਸੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮੋਸੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਕਰ ਫਾਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਬੁਲ ਫਜ਼ਲ ਬਹਾਕੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 11ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੋਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਨੂੰ ਸਮੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੰਬੂਸ਼ਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮੋਸੇ ਦਾ ਜੋ ਸਵਾਦ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਆਲੂਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਾਵਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਸਮੋਸੇ ਵਿੱਚ ਭਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਕਦੋਂ ਤਿਕੋਣੀ ਹੋਈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।

ਸਮੋਸਾ ਭਾਰਤ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ?
ਸਮੋਸਾ ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਉਲਟ, ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, ਸਮੋਸਾ ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਮਾਵੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਸ ਅਤੇ ਪਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰ ਚਰਾਉਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇੱਥੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸਮੋਸੇ ਨੂੰ ਮਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਖੰਡ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਆਲੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੋਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ। ਸਮੋਸੇ ਨਾਲ ਛੋਲੇ, ਨੂਡਲਸ ਸਮੋਸਾ, ਮੱਛੀ ਸਮੋਸਾ, ਪਨੀਰ ਸਮੋਸਾ, ਮਸ਼ਰੂਮ ਸਮੋਸਾ, ਫੁੱਲ ਗੋਭੀ ਸਮੋਸਾ, ਚਾਕਲੇਟ ਸਮੋਸਾ, ਪਨੀਰ ਵਿਦ ਚਿਕਨ ਸਮੋਸਾ ਆਦਿ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੋਸੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ।